W przypadku dłużników posiadających majątek, kiedy sąd ogłosi wobec nich upadłość, syndyk przystępuje do likwidacji (sprzedaży) majątku, a po jej zakończeniu przygotowuje tzw. ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości. W dalszej kolejności, sąd ustala plan spłaty wierzycieli, w ramach którego dłużnik będzie zobowiązany do regularnej spłaty, wyznaczonych przez sąd kwot na poczet pokrycia nieuregulowanych do tej pory zobowiązań. Jeżeli dłużnik nie dysponował żadnym majątkiem, wówczas wysłuchanie dłużnika, syndyka i wierzycieli oraz ustanowienie planu spłaty wierzycieli następuje po zatwierdzeniu listy wierzytelności. Jednak nie każde postępowanie dotyczące ogłoszenia upadłości przebiega w podobny sposób.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe przewiduje możliwość umorzenia zobowiązań niewypłacalnego konsumenta z pominięciem etapu ustalania planu spłaty wierzycieli. Dochodzi do tego, jeśli osobista sytuacja upadłego wskazuje jednoznacznie na to, że nie zdoła on wypełnić jakichkolwiek wytycznych dotyczących spłaty wierzycieli. Taka niezdolność do regulowania wyznaczonych rat może być spowodowana wyjątkowo trudną sytuacją majątkową, zawodową lub rodziną. Być może koszty leczenia dłużnika lub członka jego rodziny są na tyle wysokie, że pozostałe wolne środki wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb tej rodziny lub też stan zdrowia upadłego nie pozwala na to, aby podjął pracę zarobkową, dzięki której uzyskałby środki na spłatę swoich długów. Wszystkie te uniemożliwiające ewentualne comiesięczne wpłaty rat okoliczności należy opisać i uprawdopodobnić, przedstawiając odpowiednie dokumenty np. rachunki za rehabilitację lub leki oraz zaświadczenie o uzyskiwanych dochodach.

Sąd decydując o umorzeniu zobowiązań dłużnika bez rozpisania planu spłaty wierzycieli, obciąża jednocześnie Skarb Państwa kosztami postępowania, które Skarb Państwa pokrył wcześniej tymczasowo. Dla upadłego oznacza to zwolnienie z obowiązku opłacenia kosztów postępowania upadłościowego, w którym brał udział. Postanowienie, które wydał sąd dotyczące zarówno ustalenia planu spłaty wierzycieli, jak i umorzenia długów z pominięciem planu spłaty wierzycieli, zostaje doręczone wierzycielom upadłego konsumenta. Na postanowienie sądu przysługuje prawo do złożenia zażalenia, a w przypadku braku zgody na decyzję sądu drugiej instancji o umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty przysługuje skarga kasacyjna. Kiedy wydane postanowienie uprawomocni się, postępowanie dotyczące ogłoszenia upadłości niewypłacalnego konsumenta dobiega końca.

 

Odstąpienie od ustalenia planu spłaty wierzycieli nie jest działaniem stosowanym podczas każdego prowadzonego postępowania upadłościowego. Sąd umorzy długi upadłego bez wymagania od niego ratalnej spłaty wierzycieli tylko, jeżeli będzie przekonany, że spłata taka nie jest i nie będzie możliwa w przyszłości. Zważywszy na to, że upadłość ma na celu, poza oddłużeniem osoby niewypłacalnej, również zaspokojenie roszczeń wierzycieli, to jedynie dłużnicy będący w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej mają szansę na uzyskanie całkowitego umorzenie długów, przy jednoczesnym pominięciu konieczności realizowania założeń planu spłaty wierzycieli.

 

Zgodnie ze statystyką udostępnioną przez portal „podatki.biz” w roku 2016 sądy ustanowiły plan spłaty wierzycieli w 228 postępowaniach, a 385 umorzono zobowiązania upadłego z pominięciem tworzenia planu spłaty wierzycieli. W I kwartale 2017 roku plan spłaty został ustalony w 243 sprawach, a w 223 doszło do umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty.