Obowiązująca od 1 stycznia 2016 roku ustawa Prawo upadłościowe zmienia wiele zasad w stosunku do wcześniej obowiązującej ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. W związku z tym uległy zmianom przesłanki ogłoszenia upadłości firmy.

Niewypłacalność

Przed nowelizacją dłużnik uważany był za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonywał swoich zobowiązań pieniężnych. Natomiast nowe Prawo upadłościowe uznaje dłużnika za niewypłacalnego, jeśli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zmiana ta, jakby się mogło wydawać, kosmetyczna, w rzeczywistości wychodzi naprzeciw realiom rynkowym i odznacza się większą elastycznością. Nie stwarza bowiem możliwości natychmiastowego uznania za niewypłacalnego przedsiębiorcę, który spóźnił się z zapłatą zobowiązania o dzień lub dwa, lub na skutek wahań rynku zaznaczył chwilowy spadek notowań.

Wcześniej obowiązujące przepisy były pod tym względem znacznie bardziej rygorystyczne. Rozpoznawały bowiem jedynie sam fakt niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Tymczasem istotne jest, że zaprzestanie ich wykonywania wynika z niemożności; dlatego nowe Prawo upadłościowe zwraca uwagę na przyczyny tego stanu. Dłużnik, który nie wywiązuje się ze zobowiązań finansowych z powodu przejściowych trudności, nie może zostać uznany za niewypłacalnego. Dopiero jeżeli utrata płynności finansowej dłużnika ma charakter trwały, można domniemywać o zajściu przesłanki do uznania go za niewypłacalnego. Art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego mówi: Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik ma zatem możliwość wykazania, że nie utracił trwale zdolności do regulowania zobowiązań finansowych.

Nowe Prawo upadłościowe wprowadza także dodatkową przesłankę ustalenia niewypłacalności dłużnika. Art. 11 ust. 2: Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Ustawa wcześniejsza uznawała dłużnika za niewypłacalnego, jeżeli jego zobowiązania przekraczały wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy zobowiązania te na bieżąco wykonywał. Ustawodawca nie wskazywał natomiast sposobu wyceny majątku dłużnika, ani też zobowiązań, które należało brać pod uwagę. W nowym Prawie upadłościowym określony jest czas trwania nadwyżki zobowiązań nad aktywami oraz składniki majątku, o którym mowa w art. 11 ust. 2. Nie zaliczają się do niego składniki niewchodzące do masy upadłościowej, zobowiązania przyszłe i warunkowe, zobowiązania wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, a w szczególności dostawy towaru z odroczonym terminem płatności.

Zamiarem ustawodawcy było położenie nacisku na trwałość utraty płynności finansowej dłużnika jako podstawową przyczynę uznania go za niewypłacalnego. Dlatego Prawo upadłościowe z 2015 roku uznaje nadmierne zadłużenie za przesłankę ogłoszenia upadłości w sytuacji, kiedy zdolność do wykonywania zobowiązań finansowych dłużnika jest trwale zaburzona. Zatem, jeżeli po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości i przeanalizowaniu wszystkich dowodów wynika, że zdolność ta nie jest trwale zaburzona lub utracona – sąd upadłościowy uprawniony jest do oddalenia wniosku.

Zasady wnioskowania o ogłoszenie upadłości

Obowiązująca do końca 2015 roku ustawa wyznaczała dwutygodniowy termin na złożenie wniosku o bankructwo firmy od dnia zaistnienia podstawy do ogłoszenia upadłości. Tak krótki termin znacznie utrudniał należyte przygotowanie wniosku pod względem formalnym i złożenie go w wymaganym czasie. W nowym Prawie upadłościowym czas ten został wydłużony do 30 dni od dnia zaistnienia podstawy do ogłoszenia upadłości i jest to zmiana pozytywna.

Kontrowersje może natomiast budzić art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego: Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. Według ustawy wcześniejszej, do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zobowiązane były osoby uprawnione do reprezentowania dłużnika samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. Zatem nie było doprecyzowanego w nowej ustawie wskazania prawa prowadzenia spraw dłużnika. Na podstawie tego przepisu Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2013 roku, V CSK 177/12 orzekł, że do osób zobowiązanych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie zalicza się prokurenta. Prokurentowi przysługuje jedynie prawo do złożenia wniosku.

Art. 1091. Pojęcie prokury

§ 1. Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
§ 2. Nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Na podstawie ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny.

Odpowiedzialność odszkodowawcza

Zgodnie z art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego, osoby zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości mogą uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykażą, że nie ponoszą winy, a w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym w ust. 1 otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Z kolei ust. 3a mówi: W przypadku dochodzenia odszkodowania przez wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda, o której mowa w ust. 3, obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika. Domniemanie to ułatwia określenie wysokości szkody poniesionej przez wierzyciela. Zapis ten ma zasadnicze znaczenie w przedmiocie ustalenia osób zobowiązanych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na ich potencjalną odpowiedzialność odszkodowawczą.